Sahara Evrope

PIŠE Sandra Iršević, RTV JU EKO Subotica
FOTO DOM INFO

Svi se verovatno sećaju firme "Krstić i sin" Pavla Vujisića i Aleksandra Berčeka kao Miška, koji ume da vozi i zavezanih očiju po najvećoj sahari u Evropi - Deliblatskoj peščari. U ovom prirodnom biseru Srbije snimani su filmovi "Ko to tamo peva" i "Sveti Georgije ubiva aždahu".

Deliblatska peščara nalazi se u Srbiji u južnom Banatu, između Dunava i zapadnih padina Karpata. Peščara je jedinstvena u Evropi i prostire se na oko 300 kilometara površine i predstavlja jedan od retkih istorijskih spomenika Panonske nizije, koji je specifičan po flori i fauni.

Mnogi smatraju da je peščara ostrvo stepe i šumo-stepe, koje je specifično po postojanju 900 vrsta biljaka, od kojih su mnoge relikti i rariteti, kao i vrste koje su u svom rasprostranjenju ograničene na Panonsku niziju. Jedino u Srbiji na ovom mestu cveta banatski božur, stepski božur, Pančićev pelen, šerpet i kockavica Degenova, 20 vrsta orhideja, a od životinjskih vrsta izdvaja se populacija vuka.

Marijus Olđa iz JP "Vojvodinašume", koje gazduje Deliblatskom peščarom, više od tri decenije se bori da sačuva prirodni biser koji je nazvan "Evropska sahara". Peska više nema, tako da peščara ne može da nosi ovaj naziv, objašnjava Olđa. Na karti kada je nastala peščara 1778. godine nazvana je saharom. Međutim, od tada do danas situacija se mnogo promenila, jer više skoro da i nema slobodnog peska.

"Orao krstaš je jedna od ptica grabljivica koje se mogu češće videti i za koje se pretpostavlja da se gnezde još u Deliblatskoj peščari, kao i stepski soko. Od ostalih grabljivica koje su se razmnožile u poslednje vreme tu je mišar, jer je okolina pod poljoprivrednim kulturama gde se uzgaja kukuruz, što pogoduje razvoju glodara, miševa. Populacija mišara stekla je veliku količinu hrane i razvoj mišara nije isti sa drugim pticama grabljivicama. Biljne vrste su ostale gotovo simbolično na Deliblatskoj peščari. One se tretiraju kao velika važnost i značaj. Deci se prikazuju slike, ali oni ne mogu da ih vide, jer su površine pod stepskim staništima kao mestima na kojima te biljke rastu, odnosno zajednice koje grade, iz nekoliko razloga sve manje. Ukidanjem ispaše na peščari pre 1977. godine površine stepskih pašnjaka pretvorene su u prostor obrastao klekom i glogom", objašnjava Marijus Olđa.

ZAŠTITA: Deliblatska peščara je 1989. godine proglašena za međunarodno značajno stanište ptica (IBA), jer se gnezde mnoge retke vrste poput: male bele čaplje, žute čaplje, ibisa, laste bregunice, dok mali kormoran jedino u Deliblatskoj peščari ima stabilno gnezdilište.

U Specijalnom rezervatu prirode Deliblatska peščara nalaze se dva stroga rezervata, 16 rezervata genetskog fonda i šest spomenika prirode. Banatsko šumsko područje kojim gazduje ŠG "Banat Pančevo", kao deo sistema JP "Vojvodinašume", obuhvata površinu od 50.545 ha državnih i 1.870 ha privatnih šuma. Rasprostire se na teritoriji 14 političkih opština. Obrasla površina iznosi 31.200 ha na kojoj je evidentirana masa od gotovo 4.000.000 m3, sa tekućim prirastom od 184.000 m3.

Planom obnavljanja i podizanja šuma godišnje je obuhvaćeno oko 1.000 ha. Godišnji etat iznosi oko 180.000 m3. Područje je podeljeno na 12 gazdinskih jedinica, kojima se gazduje putem osam šumskih uprava, RJ i službi gazdinstva i direkcije JP. Uredbom Vlade Republike Srbije 2002. godine ovo područje dobija sadašnji status.

Uredbom je rezervat okarakterisan kao poslednja i najveća oaza peščarske, stepske, šumske i močvarne vegetacije Panonske nizije, kao jedan od najvećih centara biodiverziteta u Evropi i područje od izvanredne, univerzalne vrednosti za zaštitu prirode i nauku.

LOV I TURIZAM: Lovište "Deliblatska peščara" poznato je po jelenskoj divljači, srnama, vukovima i divljim svinjama. Turističko naselje Čardak smešteno je u šumskom delu peščare, nekoliko kilometara od sela Deliblato. Od sedam postojećih, paviljoni "Nera" i "Brzava" renovirani su 2006/7. godine, i sa smeštajnim kapacitetom od 130 ležaja namenjeni su đačkom i sportsko-rekreativnom turizmu.

Na raspolaganju je 12 četvorokrevetnih i 12 šestokrevetnih soba u dve etaže sa etažnim kupatilom i WC-om za smeštaj učenika i sportista, odnosno šest jednokrevetnih i dve dvokrevetne sobe sa sopstvenim kupatilom i WC-om za vaspitače i trenere. Na obe etaže paviljona nalaze se opremljene TV sale.

ETNO SELO: U srcu Delibatske peščare, blizu Bele Crkve, nalazi se etno selo, koje sačinjava i gde je smešteno pet živih salaša, a ranije ih je bilo 25. U "Labudovom oknu", koje na nalazi na močvarnom terenu ade, i uz reku Dunav i Karaš smešteno je etno selo, koje zahteva revitalizaciju postojećih objekata u cilju ruralnog razvoja i razvoja turizma.

Planira se revitalizacija objekata u stilu 19. veka, s tim da će se graditi u skladu s prirodom. Ovi salaši ne obnavljaju se samo u cilju turizma, već se na njima nalaze i farme podolaca i mangulica - genetički resursi.