Trebinje kao inspiracija

Teško je definisati ljepotu i šarm Trebinja, jer ponekad su riječi zaista nemoćne

RAZGOVARALA Nataša Novaković
FOTO DOM INFO

DOM INFO: Odnos arhitekture i podneblja u kojem nastaje?

S. DUČIĆ: Arhitektura je u direktnoj vezi s podnebljem. Međusobno prožimanje čini da se poštovanjem karakteristika podneblja stvara arhitektura, kroz koju se prepoznaje podneblje. Arhitektonske elemente koji karakterišu podneblje modifikovali su graditelji kroz vrijeme, tražeći najbolja rješenja u datim uslovima i materijalima. Tako su nastajali prepoznatljivi stilovi gradnje. Podneblje Hercegovine, u kojem živim i radim, karakteriše mediteranski stil. Popločani trgovi oivičeni drvoredima, kamene zgrade razdvojene uskim ulicama, krovovi sa blagim nagibom pokriveni crijepom, fasade sa svijetlim bojama, profilisani portali, naglašene olučne horizontale, balkoni, otvori sa škurama (griljama) prepoznatljivi su elementi mediteranske arhitekture.
Prizemlja su najčešće otvorena prema eksterijeru. Razlog je logičan, jer Mediteran obiluje sunčanim danima. Taj spoj eksterijera i enterijera je neizbježan i često se ostvaruje preko trijemova, natkrivenih terasa, pergola, odrina na kojima divlja loza ili vinova loza stvaraju ugodan hlad.
Ako zađemo u kontinentalni dio Hercegovine, vidimo da se taj pristup u arhitekturi mijenja. Odstojanje između objekata je veće. Objekti su manje otvoreni i komunikacija s eksterijerom je iz prostora zaštićenim staklenim stjenkama. Krovovi su strmiji i kao pokrov, osim crijepa, pojavljuje se lim. Fasadne boje su intenzivnije.
Sadašnje tendencije u arhitekturi su uslovljene korišćenjem novijih materijala, pa su zidane kamene fasade zamijenile fasade sa kamenom oblogom. Naglašene profilisane horizontale su zamijenjene čistim plohama. Otvori su najčešće od PVC profila, a umjesto grilja ugrađuju se aluminijumske roletne.
Data uniformnost u korišćenju materijala je suštinski dovela do toga da savremene tendencije približavaju mediteransku i kontinentalnu arhitekturu. Mislim da "globalizacija" u upotrebi novih materijala nameće pred arhitekte ozbiljno pitanje - kako sačuvati prepoznatljivost podneblja kroz savremeni arhitektonski izraz?
 

DOM INFO: Pripadate grupi vrlo cijenjenih arhitekata u okruženju. Šta je specifično u Vašim projektima, odnosno po čemu se izdvaja Vaš potpis?

S. DUČIĆ: U mom radu se trudim da objekat pripada prostoru na kojem egzistira. To me usmjerava u kojem pravcu treba da gradim strukturu objekta, koje materijale da koristim i na koji način treba da funkcionišu enterijer i eksterijer. Objekat egzistira sa datim okruženjem i u tom kontekstu treba da čini cjelinu. Rješenja su različita, od slučaja do slučaja. Izdvojio bih referentnije projekte: Trg Jovana Dučića (izvedeno konkursno rješenje), rezidencija kompanije "Swisslion" u Trebinju, stambeno-poslovni niz kompanije "Swisslion" u Trebinju (200 stambenih jedinica), stambeno-poslovni niz kompanije "Neimarstvo" u Trebinju (140 stambenih jedinica), restoran "Stara Hercegovina Tuli", restoran "Porto bello" u Starom gradu - Trebinje, rekonstrukcija poslovno-stambenog objekta "Krunić" u centru Trebinja itd.
 

DOM INFO: Arhitekturu Trebinja definiše spoj mediteranskog i kontinentalnog podneblja. Ima li smisla govoriti o hercegovačkom stilu gradnje?
S. DUČIĆ: Hercegovački stil u savremenoj arhitekturi nije stilski uobličen da bi bio prepoznatljiv kao takav. Taj stil je autentičniji u ranijoj arhitekturi, i to više u ruralnoj nego u urbanoj sredini. Autentični hercegovački stil se prepoznaje u prizemnim kućama zidanim kamenom sa lokalnih majdana, okućnicama, sa kamenim podzidama uokvirenim zelenim površinama, popločanim terasama natkrivenim prirodnim hladom. Urbana sredina je više pod uticajem Mediterana, s ukomponovanim elementima lokalne sredine (Hercegovine), koja se prepoznaje uglavnom u materijalu i teksturi, a ne toliko u samom oblikovanju.
DOM INFO: Razvoj turizma je jedan od strateških ciljeva opštine Trebinje. Koje su preporuke vaše struke?

S. DUČIĆ: Naveo bih prvo značajne komparativne prednosti: Trebinje kao zaleđe Dubrovniku i Herceg Novom (30 min do mora); spoj Mediterana i kontinenta; tromeđa BiH,CG i HR kulturno-istorijsko nasljeđe (manastiri Tvrdoš, Zavala, Duži, Mrkonjići - rodno mjesto sv. Vasilija Ostroškog, mnoga arheološka nalazišta); Trebinje kao kompozicija urbanih cjelina: Jezgro (Stari grad), mediteranski dio grada, Sunčani brijeg kao prva nastamba van zidina Starog grada i nova naselja visokogradnje i individualnog stanovanja.
Sa stanovišta arhitekture i urbanizma, preporučljivi su osnovni pravci razvoja turizma: Stari grad u perspektivi vidim kao grad hotel. Okružen zidinama sa dvije kapije predstavlja cjelinu koja može da funkcioniše autonomno. Poželjno je da stanovanje bude zamijenjeno uslugama i smještajnim kapacitetima, koji su na raspolaganju 24 sata dnevno. Rekonstrukcija napuštenih sela na putu prema Dubrovniku i Herceg Novom s ciljem formiranja turističkih nastambi u izvornom obliku i ambijentu, kao i izgradnja potrebnih sadržaja u istim. Porodični biznis (kao alternativa megaprojektu "Trebinje Resort"). Lokalitet je, takođe, pogodan za izgradnju sportsko-rekreacionih centara, za pripreme sportista i organizovanje kampova. Vrlo atraktivna je i periferija Trebinja, zatim pravac Zubačkih Ubli, koji su između Trebinja i Herceg Novog, na nadmorskoj visini 1.000 m i vazdušne linije 10 km od mora, te Lastva, smještena uz jezero i pruža mogućnost razvoja sportova na vodi, ribolov, i Bilećko jezero, vještačka akumulacija s velikim potencijalom za jedriličarstvo, regate, ribolov.