Zelena buducnost arhitekture

Životno okruženje moguce je preobraziti u prijatne domove uz relativno male troškove gradenjem objekata punih zelenila, stvarajuci humane uslove i ugodno životno okruženje

PIŠE NATAŠA NOVAKOVIC
FOTO DOM INFO

Frank Lloyd Wright jednom prilikom se zgodno našalio: "Ljekar može da pokopa svoje greške, a arhitekta samo da savjetuje svoje klijente da se bace na uzgoj vinove loze po fasadi objekta". Nije ni slutio o revolucionarnom štihu pošalice, a kamoli da je dotakao buducnost graditeljstva…
Nevjerovatno koliko se covjek savremenog doba drasticno odvojio od prirode gradeci objekte i potiskujuci zelene površine na periferiju grada. Ipak, životno okruženje moguce je preobraziti u prijatne domove uz relativno male troškove gradenjem objekata punih zelenila, stvarajuci humane uslove i ugodno životno okruženje. 

Savremene green tendencije uglavnom se ostvaruju uzgojem zelenih biljaka u zidnim saksijama ili sadnjom cvijeca u prozorske žardinjere koje stanari, po useljenju u zgrade, sami postavljaju. Medutim, ovakvi napori daleko su manje efikasni nego kada bi se vec unaprijed, u fazi projektovanja predvidjeli prostori za sadnju zelenila (cak i onih koji bi prekrili zgradu u potpunosti). 
U posljednjoj trecini dvadesetog vijeka uspostavljeni su osnovni principi tzv. zelene arhitekture. Ovo se odnosi ne samo na krovne vrtove, vec i na ekstenzivne i intenzivne zelene površine na velikim zgradama, ukljucujuci zelene fasade.

Zelena arhitektura je treci pravac prema kojem se, kao društva povecane ekološke svijesti, okrecemo i ona delegira dvostruku ulogu. Prvu koja je sublimisana stvarnost - potreba ka ozelenjavanju i vracanju kuce u okvir Ložijeove kolibe, tj. u suštinu arhitekture transponovanu u novu realnost i drugu koja predstavlja kucu kao "zbir svijesti" u smislu ekološkog poimanja i potrebe za okretanjem ka cistijim izvorima energije i uštede, a u isto vrijeme i formiranje zdravijeg životnog i radnog okruženja. Isto tako, novi zeleni objekti su energetski samostalni, ekološki prihvatljivi, a ponekad i mobilni, cesto na rubu onoga što smo smatrali mogucim. Green arch ce vam možda djelovati interesantnije ako se u pricu uplete i Bred Pitt (glumac i graditeljska zvijezda u usponu), buduci da ostvaruje znacajno ucešce u promovisanju i realizaciji ovog sve popularnijeg principa gradnje.

ZELENE FASADE: Objekti obrasli zelenilom sa smjenama godišnjih doba mijenjaju izgled stalnim promjenama svojih mirisa, boja i izgleda i stvaraju prirodan osjecaj prijatnosti. Posmatrano sa pozicija arhitekture, izazov je u mogucnosti da se istakne kontrast izmedu stabilnosti konstrukcije i stalnih promjena koje su u prirodi živih biljaka: geometrijske forme mogu se smekšati pokretnim formama zelenila, gradevinski elementi se mogu njime zakloniti ili naglasiti. Sitno, krupno, mjestimicno ili gusto zelenillo može da istakne mocne ili suptilne zidne strukture.
Sloj zelenila može potpuno ili djelimicno pokrivati zgradu kao krzneni ogrtac. Upotrebom zelenih biljaka mogu se oblikovati ispusti, kružne strukture i druge zanimljive forme bez komplikovanih gradevinskih elemenata.
Zelenom arhitekturom postiže se znacajan efekat precišcavanja vazduha i poboljšanja njegovog kvaliteta proizvodnjom kiseonika i zadržavanjem cestica necistoce. Uspješno se reguliše temperatura i vlažnost vazduha, odlicno štiti od sunca i temperaturnih razlika, kiše i vjetra. Takode, obezbjeduje i dobru zvucnu izolaciju. 

Zelena obloga fasade ljeti ima rashladno dejstvo, a zimi povecava termicku izolaciju - to jest, ima povoljan efekat na klimu enterijera tokom cijele godine. Stanovnici zelenih ulica su aktivniji, a troše manje vode. Temperatura vazduha je niža. Gubitak energije tokom zime moguce je smanjiti istom zelenom oblogom.

Zelenilo ispred fasade predstavlja znacajnu toplotnu izolaciju. Vazdušni jastuk koji se stvara izmedu lišca i zidova smanjuje koeficijent gubitka toplote zida: vazduh predstavlja dodatni termoizolacioni sloj. Staticni sloj vazduha debljine od pet cm ima koeficijent provodenja toplote od približno 2,9 W/m²K, što odgovara onom koji ima prozorsko okno sa duplim staklom. Zaštitni efekat narocito je visok na onim stranama koje su izložene vjetru, jer se smanjuje njegov rashladni efekat.

Osnovu ovakvog novog pristupa predstavlja važna cinjenica da lišce djeluje kao živi "solarni kolektor". Ovaj "solarni kolektor" optimalno prati dnevne i godišnje cikluse, obezbjedujuci sljedece pogodnosti: ljeti, kada je sunce visoko, listovi biljaka se uspravljaju, ponašajuci se kao ventilacioni kapci i cine pregradu izmedu biljke i zgrade, pri cemu rashladuju vazduh koji ulazi u kucu. Suprotno tome, zimi, kada je sunce nisko, listovi zimzelenog tepiha - usljed niskog hidrostatickog pritiska - zbijaju se i povijaju nadolje, stvarajuci sloj vazdušne izolacije. Aerodinamicke, fizicke i morfološke karakteristike listova odreduju pasivnu moc zadržavanja toplote biljnih površina. To su: boja lišca (sposobnost odbijanja i refleksije), velicina i položaj lišca, težina, gustina, aerodinamicke karakteristike, kao i otpornost na vjetar.

PETA FASADA: Do kraja sedamdesetih godina prošlog vijeka pojam zelenih krovova u Evropi odnosio se samo na tzv. intenzivne krovne vrtove. Iskustva u uzgoju travnatih krovnih površina i krovnih vrtova u zapadnoj Evropi tokom posljednjih 15 godina doveli su do znacajnih saznanja cija je primjena rezultirala u projektovanju zelenih krovova izvanrednog dizajna, kao i primjeni novih savremenih materijala za krovne pokrivace.
Arhitekta Fridrich Stowaser (Hundertwasser) medu prvima je ukazao na znacaj zelenih krovova. Jasno se izdvajao ekološkim opredjeljenjem i smatrao da izgled svake gradevine treba da bude uslovljen estetskim nacelima njegovih stanara. Hundertwasserova kuca sa travnatim krovom u Becu (1985) jeste fizicki manifest povratka prirodi. Svaka slobodna površina na toj kuci ispunjena je zelenilom, prije svega drvecem koje je Hundertwasser smatrao ravnopravnim stanarima. 

Širenje ekstenzivnih krovnih vrtova rezultat je promjena u stavovima tokom posljednjih desetak godina. Ekološki aspekti dizajna imaju sve veci uticaj na ove krovove. Zahtjev za nižom cijenom i popularnost krovova niske nosivosti išao je u pravcu ekstenzivnih zelenih krovova manje debljine, specificnog sastava i jeftinije ugradnje i održavanja.

EKOLOŠKE PREDNOSTI: Efekti proizvodnje kiseonika i isparavanja vode poboljšavaju mikroklimu: isparavanje vode kontroliše temperaturu vazduha, dok kiseonik precišcava zagadeni vazduh.
Isto tako, smanjuje se udar na drenažni sistem zahvaljujuci zadržavanju kišnice i smanjuje se prelijevanje. Biljke zadržavajuci prašinu obezbjeduju zdravije uslove života. 

Zeleni krovovi predstavljaju ugodan, umirujuci prizor i izazivaju osjecaj prijatnosti, a narocito su pogodni kao nacin da se umekša kruti, kockasti izgled pojedinih gradevina i uljepša gradski pejzaž.
Obezbjeduje se dodatni životni prostor biljkama i životinjama i proširuju se mogucnosti odmora i rekreacije stanovništva.

Ekološki pristup izuzetno je znacajan u gradnji, buduci da je graditeljstvo najveci potrošac prirodnih resursa. Isto tako, ekološki pristup postao je i pitanje prestiža, posebno na Zapadu. Savremena arhitektura uveliko koraca zelenom putanjom težeci održivosti. Dovoljno je navesti kultna imena poput Šigeru Bana, Noramana Fostera, Renca Piana. Isto tako, moramo znati da zelena arhitektura ne treba da predstavlja privilegiju stanovništva ekonomski bogatih zemalja. Nažalost, jeste.
Prema tome, ko kaže da zgrade moraju biti samo goli beton?!